รู้ว่าของมีในโกดัง แต่หาไม่เจอ: 5 สาเหตุที่สต็อกไม่ตรง และวิธีแก้ทีละข้อ

เจ้าของกิจการหลายคนเคยเจอเรื่องนี้ ในไฟล์บอกว่าของมี 40 ชิ้น แต่พอเดินไปที่ชั้นกลับเหลือไม่ถึงครึ่ง หรือบางวันกลับกัน ของที่คิดว่าหมดไปแล้วกลับไปโผล่อยู่หลังโกดัง ลูกค้าถามว่ามีของไหม พนักงานต้องไปเดินดูก่อนถึงตอบได้
เรื่องนี้ไม่ได้แปลว่าพนักงานไม่ดี และไม่ได้แปลว่าต้องซื้อโปรแกรมแพง ๆ ทันที สต็อกที่ไม่ตรงเกือบทุกครั้งมีสาเหตุที่หาเจอ และส่วนใหญ่แก้ได้ด้วยวิธีทำงานที่เปลี่ยนเล็กน้อย บทความนี้รวม 5 สาเหตุที่เราเจอซ้ำในธุรกิจค้าส่ง ร้านวัสดุ ร้านอะไหล่ และโรงงานขนาดเล็ก พร้อมวิธีแก้ทีละข้อ
สาเหตุที่ 1: หยิบของไปใช้หรือไปขายโดยไม่มีบันทึก
นี่คือสาเหตุอันดับแรกที่เจอบ่อยที่สุด ช่างเดินไปหยิบอะไหล่แล้วบอกแอดมินทีหลัง พนักงานขายหยิบสินค้าไปให้ลูกค้าดูแล้วไม่ได้ตัดออก หรือหัวหน้าช่างหยิบวัสดุไปใช้หน้างานเพราะรีบ ไม่มีใครตั้งใจทำให้ตัวเลขเพี้ยน แต่ตอนรีบ การจดดูเป็นงานเพิ่ม
ลองนึกถึงร้านอะไหล่ที่มีช่างมาหยิบของเองตลอดวัน ถ้าต้องไปบอกแอดมิน แอดมินต้องจำ และถ้าแอดมินติดงานอื่นก็ลืมได้ง่าย
วิธีแก้
- ทำให้การเบิกของ "ง่ายกว่าไม่ลง" เช่น สมุดเบิกวางข้างชั้น หรือสแกน QR ที่ชั้นแล้วกรอกจำนวนบนมือถือ
- กำหนดว่าของมูลค่าสูงต้องมีคนเซ็นรับทุกครั้ง ส่วนของราคาถูกอาจเบิกเป็นกล่องแล้วนับรวมทีหลัง
- ให้ใบเบิกบอกว่าเบิกไปใช้กับงานหรือลูกค้ารายไหน เพราะถ้าของหายภายหลัง จะย้อนหาได้
สาเหตุที่ 2: หน่วยนับสองชั้นที่ไม่มีใครแปลง
ร้านบางประเภทซื้อเป็นหน่วยหนึ่งแต่ขายเป็นอีกหน่วยหนึ่ง เช่น ซื้อเป็นกิโลแต่ขายเป็นขีด ซื้อเป็นมัดแต่ขายเป็นท่อน ซื้อเป็นลังแต่ขายเป็นชิ้น พนักงานแต่ละคนแปลงหน่วยในหัวต่างกัน บางคนตัดสต็อกเป็นชิ้น บางคนตัดเป็นลัง ตัวเลขจึงเพี้ยนสะสมไปเรื่อย ๆ โดยไม่มีใครรู้ตัว
ปัญหานี้กระทบต้นทุนด้วย ถ้าซื้อมาเป็นมัดแล้วแบ่งขายเป็นท่อน ต้นทุนต่อท่อนต้องคำนวณจากราคามัดหารจำนวนท่อน ถ้าแปลงไม่ตรงกัน กำไรที่คิดไว้ก็ไม่ตรงกับความจริง
วิธีแก้
- เลือกหน่วยเก็บหลักหน่วยเดียวต่อสินค้า แล้วเขียนอัตราแปลงให้ชัด เช่น 1 มัด เท่ากับ 10 ท่อน
- ติดป้ายอัตราแปลงไว้ที่ชั้นหรือในไฟล์ให้ทุกคนเห็น อย่าให้ขึ้นกับความจำของใครคนหนึ่ง
- ถ้าใช้โปรแกรม ให้เลือกแบบที่รองรับหลายหน่วยนับและแปลงให้เอง จะได้ไม่ต้องคิดเลขหน้าเคาน์เตอร์
สาเหตุที่ 3: ย้ายของระหว่างสาขาหรือคลังโดยไม่มีเอกสาร
ธุรกิจที่มีหลายสาขา หรือมีทั้งหน้าร้านและโกดัง มักเจอว่า "ของหายระหว่างทาง" จริง ๆ แล้วของไม่ได้หาย แต่ฝั่งต้นทางตัดออกแล้ว ฝั่งปลายทางยังไม่ได้รับเข้า หรือบางครั้งไม่มีใครบันทึกทั้งสองฝั่ง โทรไลน์ขอยืมของกันแล้วจบ เลยไม่มีร่องรอย
ผลที่ตามมาคือสองสาขาต่างเชื่อว่าอีกฝ่ายถือของอยู่ และเวลาลูกค้าถามหาของ ไม่มีใครตอบได้ว่าอยู่ที่ไหน
วิธีแก้
- ทุกครั้งที่ของข้ามสาขาต้องมีใบโอนย้ายหนึ่งใบ มีผู้ส่งเซ็นและผู้รับเซ็น
- แยกสถานะ "ระหว่างทาง" ออกจากสต็อกของทั้งสองฝั่ง เพื่อให้เห็นว่าของที่ออกไปแล้วยังไม่ถึงมีอะไรบ้าง
- ตั้งกฎง่าย ๆ ว่าของที่ไม่มีใบโอนถือว่ายังเป็นของสาขาต้นทาง และผู้รับต้องแจ้งภายในวันที่ของมาถึง
สาเหตุที่ 4: นับสต็อกแค่ตอนสิ้นเดือนหรือสิ้นปี
หลายร้านนับสต็อกทั้งโกดังปีละครั้งหรือเดือนละครั้ง พอนับแล้วพบว่าต่างกันก็ปรับตัวเลขตามของจริง จบเรื่อง แต่ไม่มีใครรู้ว่าผลต่างเกิดจากอะไรและเกิดเมื่อไร เพราะช่วงห่างมันยาวเกินกว่าจะย้อนความจำได้ รอบถัดไปปัญหาเดิมก็กลับมาอีก
การนับครั้งใหญ่ยังกินแรงมาก ต้องปิดร้านหรือหยุดรับของ พนักงานเหนื่อย และมีโอกาสนับผิดสูงเพราะรีบ
วิธีแก้
- เปลี่ยนจากนับทั้งหมดปีละครั้ง เป็นนับย่อยทุกสัปดาห์ เช่น วันจันทร์นับชั้น A วันอังคารนับชั้น B
- เริ่มจากสินค้าที่หยิบบ่อยหรือมูลค่าสูงก่อน เพราะเป็นกลุ่มที่เพี้ยนง่ายและเสียหายมากกว่า
- เมื่อนับเจอส่วนต่าง ให้จดสาเหตุที่น่าจะเป็นด้วย ไม่ใช่แค่ปรับตัวเลข ไม่นานจะเห็นแบบแผนว่าพลาดที่จุดไหนบ่อยที่สุด
สาเหตุที่ 5: ของคืนและของเคลมไม่ได้บันทึก
ลูกค้าคืนของ ของส่งเคลมกับผู้ผลิต ของชำรุดที่ตั้งพักไว้ มุมโกดังที่เก็บของรอตัดสินใจ สิ่งเหล่านี้มักไม่มีที่ของมันในสมุดหรือไฟล์สต็อก ของจึงเป็นสถานะกึ่งกลางที่ไม่มีใครนับ พอผ่านไปนานก็ไม่รู้ว่าอะไรขายได้ อะไรต้องทิ้ง อะไรต้องตามเรื่องกับผู้ผลิต
ธุรกิจที่ขายสินค้ามีรับประกัน เช่น เครื่องยนต์ อะไหล่ หรืออุปกรณ์ไฟฟ้า มักเจอเรื่องนี้เยอะ เพราะมีของวนเข้าออกระหว่างลูกค้า ร้าน และผู้ผลิตตลอด
วิธีแก้
- แยกที่เก็บชัดเจนเป็น 3 กอง คือพร้อมขาย รอตรวจสอบ และส่งเคลม ติดป้ายให้เห็นทันที
- ทุกครั้งที่รับของคืนหรือส่งเคลม ให้เปิดบันทึกหนึ่งรายการ ระบุวันที่ สินค้า จำนวน และสถานะ
- ตั้งวันทบทวนของค้างเคลมทุกเดือน ถ้าเกินกำหนดต้องตามเรื่องหรือตัดสินใจจัดการ
เริ่มตรงไหนดีถ้าทำทุกข้อไม่ไหว
ไม่ต้องแก้ทั้ง 5 ข้อพร้อมกัน ให้ลองหาก่อนว่าที่ร้านคุณพลาดตรงข้อไหนมากที่สุด วิธีง่าย ๆ คือเลือกสินค้า 10 รายการที่เพี้ยนบ่อย แล้วย้อนดูว่าของแต่ละชิ้นเข้าและออกอย่างไร บ่อยครั้งจะเจอว่าต้นเหตุอยู่ที่ข้อเดียวหรือสองข้อ แก้จุดนั้นก่อนแล้วค่อยขยับไปจุดต่อไป
เมื่อกติกาเริ่มนิ่ง จะเห็นว่าสมุดหรือ Excel เริ่มรับไม่ไหว เพราะต้องแก้หลายที่พร้อมกัน ขายหนึ่งครั้งต้องตัดสต็อกในไฟล์หนึ่ง ลงบิลอีกไฟล์หนึ่ง และเช็กยอดอีกไฟล์หนึ่ง ถึงตอนนั้นการใช้โปรแกรมที่ตัดสต็อกให้อัตโนมัติจากบิลขาย รองรับหลายคลังและหลายหน่วยนับ จะช่วยลดงานได้จริง แต่ต้องมีกติกาที่ถูกต้องก่อน โปรแกรมจะช่วยให้ทำตามกติกาได้ง่ายขึ้น ไม่ได้แทนที่การตกลงกันในทีม
เช็กลิสต์ 6 ข้อก่อนเริ่มแก้
- เรารู้ไหมว่าใครเบิกของออกไปได้บ้าง และเบิกแล้วต้องบอกใคร
- สินค้าที่ซื้อกับขายคนละหน่วย เรามีอัตราแปลงที่เขียนไว้ชัดหรือยัง
- ของที่ย้ายระหว่างสาขา มีใบโอนที่ทั้งสองฝั่งเซ็นหรือเปล่า
- เรานับสต็อกบ่อยกว่าเดือนละครั้งหรือไม่ และนับเป็นส่วน ๆ หรือนับรวดเดียว
- ของคืนกับของเคลมมีที่เก็บและบันทึกแยกจากของพร้อมขายหรือยัง
- เมื่อนับเจอส่วนต่าง เราจดสาเหตุไว้หรือแค่ปรับตัวเลข
ถ้าตอบว่า "ยัง" ตั้งแต่สามข้อขึ้นไป แสดงว่ามีจุดให้ปรับอีกมาก และการปรับเหล่านี้แทบไม่ต้องลงทุนอะไร
อยากให้ช่วยดูว่าปัญหาแบบนี้เกิดที่งานของคุณหรือเปล่า อ่านต่อได้ที่ หน้าที่เกี่ยวข้อง หรือเล่าให้เราฟังได้เลย
